Słownik fitness — litera A

35 haseł rozpoczynających się literą A.

• AHI (apnea-hypopnea index)

  Medyczny wskaźnik określający sumaryczną liczbę epizodów bezdechu oraz spłyceń oddechu przypadających na każdą godzinę snu, stanowiący podstawowe narzędzie diagnostyczne w ocenie zaburzeń oddychania.

• AMPK

  Kinaza białkowa aktywowana przez AMP (AMPK) — enzym pełniący rolę czujnika energetycznego komórki, który aktywuje szlaki kataboliczne i hamuje procesy anaboliczne w odpowiedzi na deficyt energii.

• ATP

  Adenozynotrójfosforan (ATP) to główna molekuła energetyczna komórek. Dostarcza energię do skurczów mięśni, syntezy białek i wszystkich procesów życiowych organizmu.

• Adaptacja metaboliczna

  Mechanizm obronny organizmu polegający na spowolnieniu metabolizmu w odpowiedzi na długotrwały deficyt kaloryczny i utratę masy ciała.

• Adaptacja treningowa

  Ogół zmian strukturalnych i funkcjonalnych zachodzących w organizmie w odpowiedzi na systematycznie powtarzane bodźce treningowe, prowadzących do poprawy wydolności i sprawności fizycznej.

• Adaptacje siłowe

  Zmiany neuralne i strukturalne wywołane treningiem oporowym, prowadzące do wzrostu siły mięśniowej — od poprawy rekrutacji jednostek motorycznych po hipertrofię i wzmocnienie ścięgien.

• Adaptogeny

  Grupa roślin i grzybów pomagających organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem. Najbardziej znane to ashwagandha, różeniec górski i żeń-szeń. Działają przez regulację poziomu kortyzolu.

• Adekwatne Spożycie (AI)

  Szacunkowa wartość dziennego spożycia składnika odżywczego ustalana, gdy brakuje danych do wyznaczenia RDA. Opiera się na obserwacji spożycia w zdrowej populacji.

• Adenozyna

  Neuromodulator narastający w mózgu w ciągu dnia — buduje tzw. presję snu i wywołuje senność wieczorem. Kofeina blokuje jej receptory (A1/A2A), przez co opóźnia zmęczenie.

• Adequate Intake (AI)

  Norma żywieniowa określająca poziom wystarczającego spożycia składnika odżywczego, ustalana w oparciu o obserwacje zdrowych grup populacyjnych, gdy brakuje dowodów na wyznaczenie RDA.

• Adherencja

  Stopień, w jakim osoba konsekwentnie stosuje się do zaleconego planu treningowego, żywieniowego lub zdrowotnego w dłuższym okresie.

• Adherencja do diety

  Stopień, w jakim trzymasz się założeń planu żywieniowego.

• Adiponektyna

  Hormon wydzielany przez tkankę tłuszczową, który poprawia wrażliwość na insulinę, działa przeciwzapalnie i chroni układ krwionośny przed chorobami.

• Agoniści receptora

  Substancje (endogenne lub egzogenne), które wiążą się z receptorem komórkowym i aktywują go, wywołując określoną odpowiedź biologiczną — np. adrenalina jako agonista receptorów β-adrenergicznych.

• Akcelerometr

  Czujnik mierzący przyspieszenie ciała w jednej lub wielu osiach, wykorzystywany w urządzeniach sportowych do śledzenia ruchu, liczenia kroków i szacowania intensywności aktywności fizycznej.

• Aktywacja nerwowo-mięśniowa

  Proces pobudzania jednostek motorycznych przez układ nerwowy, determinujący liczbę i częstotliwość pracy włókien mięśniowych podczas skurczu.

• Aktywna regeneracja

  Forma odpoczynku polegająca na wykonywaniu lekkiego wysiłku o niskiej intensywności zamiast całkowitego bezruchu. Wspomaga powrót organizmu do równowagi po treningu.

• Aktywność elektryczna neuronów (neural electrical activity)

  Aktywność elektryczna neuronów to ciągły przepływ impulsów generowanych przez komórki mózgowe w odpowiedzi na bodźce. Jest ona mierzalna w formie fal mózgowych o różnej częstotliwości, które odzwierciedlają aktualny stan koncentracji lub relaksu.

• Aktywność spontaniczna (NEAT)

  Energia wydatkowana na codzienne, nieplanowane ruchy niezwiązane z treningiem ani spaniem — chodzenie, gestykulację, prace domowe czy utrzymanie postawy. Skrót NEAT pochodzi z angielskiego.

• Aldosteron

  Aldosteron to steroidowy hormon wytwarzany przez korę nadnerczy, który odgrywa kluczową rolę w regulacji ciśnienia krwi poprzez zarządzanie gospodarką wodno-elektrolitową.

• Aminokwas limitujący

  Aminokwas egzogenny, który w danym produkcie występuje w najmniejszej ilości względem zapotrzebowania organizmu, ograniczając tym samym wykorzystanie pozostałych aminokwasów.

• Aminokwasy

  Organiczne związki chemiczne będące podstawowymi cegiełkami białek. Dzielą się na egzogenne (dostarczane z dietą) i endogenne (syntetyzowane przez organizm).

• Aminokwasy egzogenne

  Aminokwasy, których organizm człowieka nie potrafi samodzielnie syntetyzować i które muszą być dostarczane z pożywieniem. Wyróżnia się 9 aminokwasów egzogennych niezbędnych do syntezy białek i prawidłowego funkcjonowania organizmu.

• Aminy heterocykliczne (HCA)

  Grupa organicznych związków chemicznych o właściwościach mutagennych, powstająca w produktach pochodzenia zwierzęcego poddanych obróbce termicznej w wysokiej temperaturze.

• Anabolizm

  Zespół reakcji metabolicznych prowadzących do syntezy złożonych cząsteczek z prostszych substratów, wymagający nakładu energii (ATP). Odpowiada za budowę tkanek, w tym mięśni szkieletowych.

• Anhedonia

  Niezdolność do odczuwania przyjemności z aktywności, które wcześniej ją sprawiały. Może dotyczyć jedzenia, ruchu, relacji społecznych i innych codziennych czynności.

• Antyhistaminiki

  Leki blokujące działanie histaminy — łagodzą objawy alergii. Nowsze generacje (np. cetyryzyna, loratadyna) nie powodują senności i można je łączyć z treningiem.

• Antyoksydant

  Antyoksydanty to czasteczki neutralizujace wolne rodniki. Chronia DNA, wzmacniaja odpornosc i opozniaja starzenie organizmu.

• Architektura snu

  Uporządkowana sekwencja faz NREM i REM, które w cyklach około 90-minutowych powtarzają się przez całą noc, zmieniając proporcje i pełniąc różne funkcje regeneracyjne.

• Aromataza

  Enzym obecny m.in. w tkance tłuszczowej, który przekształca testosteron w estrogeny. Im więcej tłuszczu trzewnego, tym większa aktywność aromatazy.

• Artrogenna inhibicja mięśniowa

  Odruchowe zahamowanie aktywacji mięśni otaczających uszkodzony lub obrzęknięty staw, które utrzymuje się mimo braku bólu i utrudnia powrót do pełnej siły.

• Autofagia

  Naturalny proces komórkowy, w którym organizm rozkłada i przetwarza uszkodzone białka, organelle i inne zbędne składniki komórek, odzyskując z nich energię i budulec.

• Autoregulacja w treningu

  System zarządzania obciążeniem treningowym, oparty na bieżącej ocenie możliwości organizmu i subiektywnym odczuciu wysiłku w danym dniu.

• Azotany

  Azotany to nieorganiczne związki chemiczne występujące naturalnie w glebie, wodzie oraz tkankach roślinnych.

• Azotyny

  Azotyny to związki chemiczne będące pochodnymi azotanów, w których atom azotu znajduje się na niższym stopniu utlenienia.