Słownik fitness — litera B

35 haseł rozpoczynających się literą B.

• BCAA

  Aminokwasy rozgałęzione (leucyna, izoleucyna, walina) – egzogenne aminokwasy o rozgałęzionej strukturze, kluczowe dla syntezy białek mięśniowych i metabolizmu energetycznego podczas wysiłku.

• BDNF

  BDNF, czyli czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego, to białko wspierające wzrost, przeżycie i plastyczność neuronów. Jest jednym z głównych pośredników wpływu aktywności fizycznej na pracę mózgu.

• BMI

  Wyobraź sobie, że BMI to taka najprostsza miarka, którą przykładamy do Twojej sylwetki, żeby sprawdzić, czy nie nosisz na sobie za dużo kilogramów jak na swój wzrost.

• BMR

  Podstawowa przemiana materii (BMR) to minimalna ilość energii, jaką organizm zużywa w spoczynku na podtrzymanie podstawowych funkcji życiowych, takich jak oddychanie, krążenie krwi i termoregulacja.

• Badania kliniczne

  Naukowe badania prowadzone z udziałem ludzi, sprawdzające skuteczność i bezpieczeństwo leków, suplementów lub metod postępowania. Stanowią podstawę wiarygodnej wiedzy medycznej.

• Badania obserwacyjne

  Typ badań naukowych oparty na monitorowaniu uczestników bez interwencji, służący do wykrywania korelacji zdrowotnych.

• Badanie kohortowe

  Typ badania obserwacyjnego, w którym grupa osób (kohorta) jest śledzona w czasie w celu oceny, jak określone czynniki wpływają na wystąpienie konkretnych efektów zdrowotnych.

• Badanie przekrojowe

  Badanie przekrojowe to rodzaj badania obserwacyjnego, w którym dane dotyczące ekspozycji na dany czynnik oraz stan zdrowia uczestników są zbierane w tym samym, konkretnym momencie czasu, dając statyczny obraz populacji.

• Bariera jelitowa

  Bariera jelitowa to złożony system strukturalno-funkcjonalny przewodu pokarmowego, który selektywnie przepuszcza składniki odżywcze do krwiobiegu, jednocześnie blokując dostęp patogenom i toksynom.

• Bariera krew-mózg

  Selektywna zapora między krwią a tkanką mózgową, chroniąca układ nerwowy przed szkodliwymi substancjami i infekcjami.

• Beta-alanina

  Aminokwas niebiałkowy, który zwiększa stężenie karnozyny w mięśniach, poprawiając buforowanie kwasów i opóźniając zmęczenie podczas intensywnego wysiłku trwającego 1–10 minut.

• Beta-amyloid

  Małe cząsteczki białkowe (peptydy), które w wyniku nieprawidłowego przetwarzania mogą gromadzić się w mózgu, tworząc blaszki amyloidowe będące jednym z głównych markerów choroby Alzheimera.

• Beta-oksydacja

  Szlak metaboliczny zachodzący w mitochondriach, polegający na sekwencyjnym rozkładzie kwasów tłuszczowych w celu wytworzenia energii w postaci ATP.

• Bezdech senny

  Zaburzenie snu polegające na powtarzających się przerwach w oddychaniu trwających co najmniej 10 sekund, prowadzących do spadków saturacji krwi i fragmentacji snu.

• Bezsenność

  Zaburzenie snu polegające na trudnościach z zasypianiem, częstych nocnych wybudzeniach lub zbyt wczesnym budzeniu się, mimo odpowiednich warunków do snu. Bezsenność przewlekła trwa co najmniej 3 miesiące i występuje minimum 3 razy w tygodniu.

• Bezsenność pierwotna

  Bezsenność niespowodowana innymi chorobami, lekami ani czynnikami zewnętrznymi — pojawia się samoistnie i utrzymuje mimo wystarczającej sposobności do snu. Obejmuje problemy z zasypianiem, utrzymaniem snu lub zbyt wczesnym budzeniem się.

• Beztłuszczowa masa ciała

  Beztłuszczowa masa ciała (FFM) to suma wszystkich tkanek organizmu z wyłączeniem tłuszczu — mięśni, kości, narządów, wody i glikogenu. Jest głównym wskaźnikiem jakości składu ciała, ważniejszym niż sama waga.

• Beztłuszczowa masa ciała (FFM)

  Masa ciała bez tkanki tłuszczowej — mięśnie, kości, narządy i woda.

• Białka osocza

  Grupa różnorodnych białek rozpuszczonych w płynnej frakcji krwi, pełniących kluczowe funkcje transportowe, odpornościowe oraz regulujących ciśnienie onkotyczne i procesy krzepnięcia.

• Białka szoku cieplnego (HSP70)

  Rodzina białek opiekuńczych wytwarzanych przez komórki w odpowiedzi na stres, których głównym zadaniem jest ochrona innych białek przed uszkodzeniem i wspomaganie ich regeneracji.

• Białko C-reaktywne (CRP)

  Białko produkowane przez wątrobę w odpowiedzi na stan zapalny w organizmie. Jego stężenie we krwi służy jako wskaźnik nasilenia procesów zapalnych i ryzyka sercowo-naczyniowego.

• Białko miofibrylarne

  Białka strukturalne tworzące miofibryle — kurczliwe elementy włókien mięśniowych. Główne białka miofibrylarne to aktyna i miozyna.

• Białko serwatkowe

  Białko pozyskiwane z serwatki mlecznej, charakteryzujące się wysoką wartością biologiczną i szybkim tempem wchłaniania. Jedno z najlepiej przebadanych źródeł białka w kontekście budowy masy mięśniowej.

• Bilans azotowy

  Różnica między ilością azotu przyjmowanego z białkiem w diecie a ilością azotu wydalanego z organizmu. Wskaźnik równowagi między syntezą a rozpadem białek.

• Bilans energetyczny

  Różnica między ilością energii dostarczanej z pożywieniem a energią wydatkowaną przez organizm. Decyduje o tym, czy masa ciała rośnie, maleje, czy się utrzymuje.

• Biodostępność

  Procent substancji, który po spożyciu faktycznie trafia do krwiobiegu i może zadziałać w organizmie. Niska biodostępność oznacza, że większość substancji jest wydalana zanim zdąży podziałać.

• Biohacking

  Świadome modyfikowanie własnej biologii i trybu życia — od snu i diety po monitoring parametrów wearablem i suplementy — w celu poprawy zdrowia, sprawności umysłowej lub wyników sportowych.

• Bioimpedancja

  Metoda szacowania składu ciała na podstawie oporu, jaki tkanki stawiają przepływającemu prądowi elektrycznemu. Popularna i dostępna, ale mniej dokładna niż DEXA.

• Biomarker

  Biomarker to mierzalny wskaźnik biologiczny, taki jak substancja chemiczna, parametr fizjologiczny lub cecha genetyczna, służący do obiektywnej oceny stanu zdrowia, przebiegu choroby lub reakcji na interwencję medyczną.

• Bisfenole

  Bisfenole to związki chemiczne stosowane w produkcji tworzyw poliwęglanowych i żywic epoksydowych, znane z właściwości naśladujących naturalne estrogeny w organizmie człowieka.

• Bodźce mechaniczne

  Siły fizyczne działające na tkanki ciała podczas ruchu i obciążenia, uruchamiające procesy adaptacyjne w mięśniach, kościach, ścięgnach i powięzi. Podstawa progresu treningowego.

• Ból przewlekły

  Ból utrzymujący się dłużej niż trzy miesiące, czyli ponad czas potrzebny do wygojenia tkanek. Staje się wówczas samodzielnym problemem zdrowotnym, a nie tylko objawem urazu.

• Błonnik

  Niestrawne włókna roślinne, które regulują pracę przewodu pokarmowego, wspierają kontrolę masy ciała i stabilizują poziom glukozy we krwi.

• Błonnik pokarmowy (dietary fiber)

  Błonnik pokarmowy to grupa nietrawionych przez ludzki organizm węglowodanów pochodzenia roślinnego. Występuje w formie rozpuszczalnej i nierozpuszczalnej, pełniąc kluczową rolę w regulacji trawienia, zdrowiu jelit oraz prewencji chorób metabolicznych.

• Błonnik rozpuszczalny

  Rodzaj błonnika, który rozpuszcza się w wodzie tworząc żel. Spowalnia trawienie, obniża cholesterol i stabilizuje poziom cukru we krwi.