Słownik fitness — litera Z

25 haseł rozpoczynających się literą Z.

• Zaburzenia używania substancji

  Grupa zaburzeń psychicznych charakteryzująca się kompulsywnym przyjmowaniem substancji psychoaktywnych mimo negatywnych konsekwencji zdrowotnych, społecznych i funkcjonalnych.

• Zaburzenie depresyjne

  Depresja, czyli kliniczne zaburzenie depresyjne (MDD), to coś znacznie głębszego niż "mieć doła".

• Zaburzenie dysmorficzne ciała

  Zaburzenie psychiczne polegające na obsesyjnym skupieniu się na postrzeganych defektach wyglądu, które są niewidoczne lub minimalne dla innych osób.

• Zakres powtórzeń

  Liczba powtórzeń wykonywanych w jednej serii ćwiczenia. Tradycyjnie dzieli się na niski (1–5), średni (6–12) i wysoki (15+).

• Zakwasy

  Zakwasy (DOMS) to opóźniony ból mięśniowy pojawiający się 12–72 h po intensywnym lub nietypowym wysiłku, spowodowany mikrouszkodzeniami włókien mięśniowych i towarzyszącą reakcją zapalną.

• Zapalne starzenie (inflammaging)

  Przewlekły, niskopoziomowy stan zapalny narastający z wiekiem, który przyspiesza starzenie się organizmu i zwiększa ryzyko chorób cywilizacyjnych.

• Zdolność do odraczania gratyfikacji

  Umiejętność rezygnacji z natychmiastowej nagrody na rzecz większego, odłożonego w czasie celu — kluczowa cecha psychologiczna wspierająca długofalowe efekty treningowe i dietetyczne.

• Zdrowie metaboliczne

  Stan, w którym organizm prawidłowo reguluje glukozę, lipidy, ciśnienie tętnicze i obwód talii, utrzymując wszystkie te parametry w zakresie normy bez wspomagania farmakologicznego.

• Zdrowie psychiczne

  Stan dobrostanu emocjonalnego, poznawczego i społecznego, w którym człowiek potrafi radzić sobie ze stresem, produktywnie pracować i budować relacje z innymi.

• Zdrowie sercowo-naczyniowe (cardiovascular health)

  Zdrowie sercowo-naczyniowe to stan optymalnego funkcjonowania serca i naczyń krwionośnych. Współczesna medycyna ocenia je przez pryzmat ośmiu kluczowych czynników, takich jak dieta, aktywność fizyczna, masa ciała czy poziom cukru i lipidów.

• Zespół jelita drażliwego (IBS)

  Powszechne zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego objawiające się nawracającymi bólami brzucha oraz zmianą rytmu wypróżnień, występujące bez widocznych zmian organicznych w strukturze jelit.

• Zespół kruchości (frailty)

  Zespół kruchości – stan obniżonej rezerwy fizjologicznej organizmu, zwiększający podatność na niekorzystne zdarzenia zdrowotne nawet po niewielkim stresie.

• Zespół metaboliczny

  Zbiór wzajemnie powiązanych czynników ryzyka o podłożu metabolicznym, które istotnie zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz chorób układu krążenia.

• Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

  Dysfunkcja objawiająca się bólem po bocznej stronie kolana, wywołana tarciem lub kompresją pasma biodrowo-piszczelowego o nadkłykieć boczny kości udowej podczas ruchu.

• Zmienność rytmu serca (HRV)

  Wskaźnik określający różnice czasowe między kolejnymi uderzeniami serca, służący do oceny stanu autonomicznego układu nerwowego i regeneracji organizmu.

• Zmodyfikowany Trendelenburg

  Test funkcjonalny oceniający siłę i kontrolę nerwowo-mięśniową mięśnia pośladkowego średniego podczas stania na jednej nodze. Polega na obserwacji ustawienia miednicy w czasie do 30 sekund.

• Zmysł powonienia

  Zmysł powonienia (węch, olfakcja) to zdolność wykrywania cząsteczek zapachowych w powietrzu. Działa dzięki receptorom w nabłonku węchowym jamy nosowej i silnie wpływa na odczuwanie smaku oraz emocje.

• Zmęczenie decyzyjne

  Pogorszenie jakości decyzji wynikające z dużej liczby wyborów podejmowanych w ciągu dnia, prowadzące m.in. do gorszych wyborów żywieniowych i rezygnacji z treningu.

• Zrelaksowana uważność

  Stan umysłu łączący głębokie fizyczne odprężenie z wysoką czujnością poznawczą, charakteryzujący się specyficznym wzorcem fal alfa i beta w zapisie EEG.

• Zrelaksowana uważność (relaxed attention, alpha state)

  Zrelaksowana uważność to stan umysłu charakteryzujący się spokojem przy jednoczesnym zachowaniu czujności. Dominują w nim fale alfa (8-13 Hz), co sprzyja procesom twórczym, uczeniu się oraz efektywnej regeneracji układu nerwowego.

• Zwyrodnienie plamki żółtej

  Choroba degeneracyjna siatkówki, w której uszkodzeniu ulega plamka żółta — obszar odpowiedzialny za ostre widzenie centralne. Najczęstsza przyczyna utraty wzroku po 50. roku życia.

• zdrowie jelit (gut health)

  Stan optymalnego funkcjonowania przewodu pokarmowego, oparty na równowadze mikrobioty, szczelności bariery jelitowej i sprawnym trawieniu. Wpływa on bezpośrednio na układ odpornościowy, metaboliczny oraz kondycję psychiczną człowieka.

• Żelazo

  Mikroskładnik mineralny niezbędny do transportu tlenu we krwi i produkcji energii w mięśniach. Jego niedobór jest jedną z najczęstszych przyczyn spadku wydolności u sportowców.

• Żywność wysokoprzetworzona

  Produkty spożywcze wytwarzane przemysłowo, zawierające substancje dodatkowe i składniki nieużywane w domowej kuchni, o niskiej gęstości odżywczej.

• Żywność wysokoprzetworzona (UPF)

  Produkty spożywcze wytwarzane przemysłowo przy użyciu technologii i dodatków niedostępnych w domowej kuchni, charakteryzujące się niską gęstością odżywczą i wysoką smakowitością.