Słownik fitness — litera S

54 haseł rozpoczynających się literą S.

• SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth)

  Przerost bakterii w jelicie cienkim. Objawy: wzdęcia, biegunki/zaparcia, niedobory witamin (B12). Diagnoza przez test oddechowy (wodór/metan). Leczenie: antybiotyk (rifaksymina) + dieta low-FODMAP.

• SSRI

  Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny — najczęściej przepisywana grupa leków przeciwdepresyjnych. Działają przez zwiększenie poziomu serotoniny w mózgu. Przykłady: fluoksetyna, sertralina, escitalopram.

• Samoocena

  Ogólna ocena własnej wartości i kompetencji, która w kontekście fitness wpływa na motywację, wytrwałość w treningu i stosunek do własnego ciała.

• Samookaleczenia

  Celowe uszkadzanie własnego ciała bez intencji samobójczej, często jako sposób radzenia sobie z trudnymi emocjami. W kontekście fitness mogą przybierać formę kompulsywnego ćwiczenia lub treningu jako kary.

• Sarkomery

  Najmniejsze jednostki kurczliwe mięśnia szkieletowego, zbudowane z białek aktyny i miozyny, odpowiedzialne za generowanie siły podczas skurczu mięśniowego.

• Sarkopenia

  Postępująca utrata masy i siły mięśniowej związana z wiekiem. Zaczyna się ok. 30. roku życia i przyspiesza po 50., prowadząc do utraty 1-2% mięśni rocznie.

• Saturacja

  Saturacja (SpO2) to procent hemoglobiny we krwi tętniczej wysyconej tlenem. Podstawowy wskaźnik wymiany gazowej i wydolności układu oddechowego.

• Semaglutyd

  Lek z grupy agonistów receptora GLP-1 stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości. Sprzedawany pod markami Ozempic i Wegovy. Podawany raz w tygodniu w iniekcji podskórnej.

• Sen NREM

  Faza snu bez szybkich ruchów gałek ocznych, zajmująca 75–80% nocy. Dzieli się na trzy stadia (N1, N2, N3) i odpowiada za większość regeneracji fizycznej, wyrzut hormonu wzrostu i oczyszczanie mózgu przez układ glimfatyczny.

• Sen a regeneracja

  Sen jest fundamentalnym procesem biologicznym, podczas którego organizm intensyfikuje naprawę tkanek, syntezę białek i konsolidację pamięci motorycznej — kluczowe elementy regeneracji powysiłkowej.

• Sen głęboki

  Trzecia faza snu nREM, znana też jako sen wolnofalowy lub faza N3. To czas najsilniejszej regeneracji organizmu — wzmocnienia układu odpornościowego, naprawy tkanek i konsolidacji pamięci. Z wiekiem długość fazy N3 naturalnie maleje, co pogarsza poczucie wyspania.

• Sen wolnofalowy

  Najgłębszy etap snu NREM, znany również jako faza N3, charakteryzujący się występowaniem fal delta o wysokiej amplitudzie i niskiej częstotliwości.

• Serotonina

  Neuroprzekaźnik odpowiedzialny za regulację nastroju, snu, apetytu i odczuwania bólu. Nazywana potocznie hormonem szczęścia. Produkowana głównie w jelitach (ok. 90%) i w mózgu.

• Shin splints

  Zespół przeciążeniowy przyśrodkowej krawędzi piszczeli objawiający się bólem wzdłuż goleni, występujący najczęściej u biegaczy w wyniku zbyt gwałtownego zwiększania obciążeń.

• Siła izometryczna

  Rodzaj siły generowanej przez mięśnie w warunkach skurczu statycznego, podczas którego nie dochodzi do zmiany długości włókien ani ruchu w stawie.

• Siła uchwytu

  Maksymalna siła ścisku dłoni mierzona dynamometrem. Uznawana za prosty i wiarygodny wskaźnik ogólnej siły mięśniowej oraz stanu zdrowia.

• Siła woli

  Zdolność do świadomego kontrolowania własnych impulsów, emocji i zachowań w celu realizacji długoterminowych celów, kluczowa dla utrzymania dyscypliny treningowej i żywieniowej.

• Siła względna

  Stosunek maksymalnej siły, jaką można wygenerować, do masy ciała. Pokazuje, jak efektywnie zawodnik wykorzystuje własną wagę, i decyduje o wyniku w sportach z kategoriami wagowymi oraz gimnastyce.

• Skala Borga

  Subiektywna skala oceny odczuwanego wysiłku (RPE), opracowana przez Gunnar Borga, pozwalająca sportowcom i pacjentom określić intensywność ćwiczeń w skali od 6 do 20.

• SkiErg

  Urządzenie treningowe symulujące ruchy biegów narciarskich — stoisz i ciągniesz uchwyty z góry na dół, angażując ramiona, plecy i tułów. Popularne w CrossFit i HYROX.

• Skinny fat

  Typ sylwetki z niską masą mięśniową przy stosunkowo wysokim poziomie tkanki tłuszczowej, mimo normalnej wagi ciała.

• Skolioza

  Boczne skrzywienie kręgosłupa przekraczające 10° w pomiarze kąta Cobba, któremu często towarzyszy rotacja kręgów. Może być idiopatyczna, wrodzona lub nerwowo-mięśniowa.

• Skurczowe ciśnienie krwi

  Skurczowe ciśnienie tętnicze krwi to najwyższa wartość ciśnienia rejestrowana w układzie naczyniowym podczas skurczu lewej komory serca i wyrzutu krwi do aorty, wyrażana w milimetrach słupa rtęci (mmHg).

• Skład ciała

  Skład ciała to informacja o tym, z czego tak naprawdę jesteś zbudowany, a nie tylko ile pokazują cyferki na wadze łazienkowej.

• Soplówka jeżowata

  Grzyb leczniczy (Hericium erinaceus), znany też jako lion's mane. Wspiera syntezę czynnika wzrostu nerwów (NGF), co może poprawiać pamięć i chronić neurony. Dostępny jako suplement diety.

• SpO2

  SpO2 to procent hemoglobiny wysyconej tlenem we krwi tętniczej, mierzony nieinwazyjnie pulsoksymetrem. U zdrowych osób na nizinach wynosi 95–100%.

• Specyficzność (statystyka medyczna)

  Parametr testu diagnostycznego określający zdolność badania do prawidłowego rozpoznania osób zdrowych jako faktycznie zdrowych, co pozwala zminimalizować liczbę wyników fałszywie dodatnich.

• Specyficzność treningowa

  Zasada fizjologii wysiłku mówiąca, że adaptacje organizmu są specyficzne dla rodzaju zastosowanego bodźca treningowego.

• Sprawność fizyczna (physical fitness)

  Zdolność organizmu do efektywnego i bezpiecznego wykonywania zadań ruchowych bez nadmiernego zmęczenia. Obejmuje harmonijne połączenie siły, wytrzymałości, gibkości, szybkości oraz odpowiedniego składu ciała.

• Stabilizacja core

  Zdolność mięśni głębokich i powierzchownych tułowia do utrzymania stabilnej pozycji kręgosłupa i miednicy podczas ruchu i pod obciążeniem.

• Stan przednowotworowy

  Klinicznie lub morfologicznie zmieniona tkanka, w której statystycznie częściej niż w tkance prawidłowej może dojść do rozwoju nowotworu złośliwego.

• Starzenie poznawcze

  Naturalny, stopniowy proces zmian w funkcjach umysłowych zachodzący wraz z wiekiem, dotyczący między innymi pamięci, uwagi i szybkości przetwarzania informacji.

• Statyna

  Statyny to leki obniżające poziom cholesterolu we krwi poprzez hamowanie enzymu HMG-CoA reduktazy w wątrobie. Stosowane głównie w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

• Stożek rotatorów

  Stożek rotatorów to grupa czterech mięśni i ich ścięgien, która stabilizuje staw ramienny oraz odpowiada za rotację i unoszenie ramienia, zapewniając integralność połączenia kości ramiennej z łopatką.

• Strefy tętna

  Przedziały intensywności wysiłku wyrażone jako procent tętna maksymalnego, służące do planowania i monitorowania treningu.

• Stres fizjologiczny

  Niespecyficzna reakcja organizmu na bodziec zaburzający homeostazę, uruchamiająca mechanizmy neurohormonalne (oś HPA, układ współczulny), które mobilizują zasoby energetyczne i wspierają adaptację.

• Stres oksydacyjny

  Stres oksydacyjny to nadmiar wolnych rodnikow niszczacych komorki. Przyspiesza starzenie i sprzyja chorobom, ale mozna go ograniczyc dieta.

• Superkompensacja

  Fizjologiczny proces, w którym organizm po wysiłku i odpoczynku odbudowuje swoje zasoby powyżej poziomu wyjściowego, co prowadzi do wzrostu wydolności i siły.

• Superseria

  Superseria (superset) to metoda treningowa polegająca na wykonaniu dwóch ćwiczeń bezpośrednio jedno po drugim, bez przerwy między nimi.

• Supersety

  Metoda treningowa polegająca na wykonywaniu dwóch ćwiczeń bezpośrednio po sobie, bez przerwy między nimi. Zwiększa intensywność treningu i skraca jego czas.

• Sygnały sytości

  Bodźce hormonalne i nerwowe informujące mózg, że jesteś najedzony.

• Synergia behawioralna

  Zjawisko, w którym jednoczesne stosowanie kilku prozdrowotnych nawyków (trening, dieta, sen, regeneracja) daje większe efekty niż suma ich pojedynczych działań.

• Synteza białek

  Proces biochemiczny, w którym komórki wytwarzają białka według instrukcji zapisanej w DNA. Składa się z transkrypcji w jądrze i translacji na rybosomie w cytoplazmie.

• Synteza białek mięśniowych

  Proces biochemiczny, w którym organizm wytwarza nowe białka w tkance mięśniowej, stanowiący podstawę regeneracji i hipertrofii mięśni szkieletowych.

• System NOVA

  Klasyfikacja żywności wg stopnia przetworzenia: 1 (świeża), 2 (kuchenne składniki), 3 (przetworzona), 4 (ultraprzetworzona). Stworzona przez Carlosa Monteiro (Brazylia 2009).

• Szlak sygnałowy mTOR/p70S6K

  Wewnątrzkomórkowa kaskada molekularna regulująca syntezę białek i wzrost komórki. W mięśniach jest głównym przełącznikiem anabolizmu uruchamianym przez trening siłowy i aminokwasy.

• Szyszynka

  Niewielki gruczoł dokrewny w kształcie szyszki, położony głęboko w mózgu (0,1 g). Pełni funkcję „biologicznego zegara”, produkując melatoninę w odpowiedzi na ciemność.

• sarkopeniczna otyłość

  Współwystępowanie nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej oraz niedoboru masy i siły mięśniowej. Stan ten jest szczególnie niebezpieczny u osób starszych, prowadząc do szybkiej utraty sprawności i zwiększonej śmiertelności.

• spoczynkowy metabolizm (BMR/RMR)

  Minimalna ilość energii wyrażona w kaloriach, której organizm potrzebuje do podtrzymania podstawowych funkcji życiowych w stanie pełnego spoczynku. Obejmuje pracę serca, płuc, mózgu oraz utrzymanie stałej temperatury ciała.

• Śmiertelność ogólna (all-cause mortality)

  Śmiertelność ogólna to wskaźnik określający ryzyko zgonu z dowolnej przyczyny w danej grupie w konkretnym czasie. Jest to najbardziej obiektywny parametr w medycynie, pozwalający ocenić realny wpływ stylu życia lub leczenia na długość życia.

• Śmiertelność sercowo-naczyniowa

  Liczba zgonów spowodowanych chorobami układu krążenia, takimi jak zawał serca czy udar mózgu, w danej populacji i czasie. Kluczowy wskaźnik w badaniach nad wpływem aktywności fizycznej na zdrowie.

• Średni błąd procentowy

  Miara dokładności pomiaru wyrażająca średnią bezwzględną różnicę między wartością zmierzoną a rzeczywistą w procentach. W fitness używany głównie do oceny dokładności wearables — tętna, SpO2, wydatku energetycznego.

• Średniołańcuchowe trójglicerydy (MCT)

  Specyficzna grupa tłuszczów o długości łańcucha od 6 do 12 atomów węgla, które są metabolizowane szybciej niż zwykłe tłuszcze, stanowiąc błyskawiczne źródło energii.

• Śródbłonek naczyń

  Śródbłonek naczyń, zwany endothelium, to pojedyncza warstwa płaskich komórek wyściełająca od wewnątrz wszystkie naczynia krwionośne i limfatyczne.