Słownik fitness — litera C
31 haseł rozpoczynających się literą C.
CBD
Kannabidiol — niepsychoaktywny związek występujący w konopiach. Nie powoduje 'hajowych' efektów charakterystycznych dla THC. W medycynie stosowany m.in. w leczeniu lekoopornej padaczki (preparat Epidyolex), zaburzeń lękowych i stanów zapalnych. W Polsce dostępny w produktach OTC oraz na receptę.
CBT-I
Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia). Metoda pierwszego wyboru w leczeniu chronicznej bezsenności, oparta na zmianie nawyków snu i przekonań o nim. Skuteczna i trwała, bez ryzyka uzależnienia jak przy lekach nasennych.
Cechy starzenia (hallmarks of aging)
Zbiór dziewięciu (obecnie dwunastu) molekularnych i komórkowych mechanizmów, które wspólnie napędzają proces starzenia się organizmu i wyznaczają cele interwencji anti-aging.
Chlorofil
Chlorofil to zielony barwnik występujący w chloroplastach roślin, alg i niektórych bakterii. Jest niezbędny do procesu fotosyntezy, podczas którego energia świetlna jest przekształcana w energię…
Cholekalcyferol
Organiczny związek chemiczny z grupy witamin D (witamina D3), syntetyzowany w skórze pod wpływem promieni UVB lub dostarczany z dietą i suplementacją.
Cholesterol
Lipid obecny we krwi, produkowany przez wątrobę i dostarczany z dietą. Budulec błon komórkowych i hormonów. Norma cholesterolu całkowitego to poniżej 200 mg/dl.
Cholesterol LDL
Frakcja lipoprotein o niskiej gęstości przenoszących cholesterol z wątroby do tkanek. Jej podwyższone stężenie w osoczu bezpośrednio zwiększa ryzyko miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.
Choroby autoimmunologiczne
Grupa schorzeń, w których układ odpornościowy błędnie atakuje własne tkanki organizmu, co może wpływać na wydolność, regenerację i zdolność do treningu.
Choroby neurodegeneracyjne
Grupa postępujących schorzeń układu nerwowego charakteryzujących się nieodwracalną utratą neuronów, co prowadzi do upośledzenia funkcji poznawczych lub motorycznych.
Choroby sercowo-naczyniowe
Grupa chorób serca i naczyń krwionośnych, będąca najczęstszą przyczyną zgonów na świecie — ok. 17,9 mln osób rocznie według WHO.
Chroniczny stres
Przedłużająca się aktywacja osi HPA i układu współczulnego, która zaburza regenerację, gospodarkę hormonalną i adaptację treningową.
Chylomikrony
Największe i najmniej gęste lipoproteiny osocza, syntetyzowane w jelitach w celu transportu tłuszczów pochodzących z pożywienia do tkanek organizmu.
Ciało modzelowate
Największy szlak włókien nerwowych łączący obie półkule mózgu, umożliwiający ich wzajemną komunikację i koordynację ruchową całego ciała.
Ciągłe monitorowanie glikemii (CGM)
Technologia pomiaru stężenia glukozy w płynie międzykomórkowym za pomocą podskórnego sensora, dostarczająca odczytu co kilka minut przez 7–14 dni działania jednego czujnika.
Ciągły trening o umiarkowanej intensywności (MICT)
Forma treningu aerobowego polegająca na utrzymywaniu stałego, umiarkowanego wysiłku (zwykle 60–70% tętna maksymalnego) przez 30–60 minut, w warunkach równowagi metabolicznej.
Ciśnienie skurczowe
Ciśnienie skurczowe to najwyższa wartość ciśnienia tętniczego notowana podczas cyklu pracy serca. Odpowiada ono momentowi, w którym lewa komora serca kurczy się i z dużą siłą wyrzuca krew do…
Cold plunge (zimne zanurzenie)
Metoda ekspozycji na zimno polegająca na zanurzeniu ciała w wodzie o temperaturze od 4 do 15 stopni Celsjusza w celu stymulacji regeneracji, odporności oraz poprawy samopoczucia psychicznego.
CrossFit
System treningowy łączący elementy gimnastyki, podnoszenia ciężarów olimpijskich i ćwiczeń metabolicznych, wykonywanych w formie wysoko intensywnych, stale zmienianych workout-ów (WOD).
Cukrzyca typu 2
Zaburzenie metaboliczne wynikające z insulinooporności, prowadzące do chronicznego podwyższenia poziomu glukozy we krwi. Stanowi 90-95% wszystkich przypadków cukrzycy.
Cyfrowa dysmorfia
Zniekształcone postrzeganie własnego ciała wynikające z ekspozycji na wyidealizowane wizerunki w mediach społecznościowych i aplikacjach z filtrami.
Cykl snu
Powtarzający się, około 90-minutowy schemat następujących po sobie faz snu NREM i REM. W ciągu nocy przechodzimy przez 4–6 takich cykli.
Cynk
Pierwiastek śladowy niezbędny dla funkcji odpornościowych, syntezy testosteronu i regeneracji mięśni. Jego niedobór obniża wydolność i spowalnia procesy anaboliczne.
Cytokiny prozapalne
Białka sygnałowe wydzielane m.in. przez tłuszcz trzewny, które wywołują i podtrzymują stany zapalne w organizmie.
Czas tranzytu jelitowego
Czas, jaki pokarm potrzebuje na przejście od momentu spożycia do wydalenia. Prawidłowo wynosi 12–72 godzin i zależy od diety, aktywności fizycznej oraz stanu mikrobioty.
Czułość (statystyka medyczna)
Parametr diagnostyczny wyrażający odsetek osób faktycznie chorych, u których dany test prawidłowo wykrył obecność poszukiwanego schorzenia lub markera biologicznego.
Czynnik transkrypcyjny NF-κB
Kluczowy kompleks białkowy kontrolujący ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź zapalną, immunologiczną i procesy starzenia się komórek.
Częstotliwość
Liczba jednostek treningowych obciążających dany mięsień lub układ w określonym przedziale czasu, najczęściej w tygodniu. Jedna z głównych zmiennych planowania treningu obok objętości i intensywności.
Częstotliwość treningowa
Liczba sesji treningowych wykonywanych w określonym czasie, najczęściej w ciągu tygodnia. Jeden z kluczowych parametrów programowania treningu obok objętości i intensywności.
choroba wieńcowa (CAD/IHD)
Przewlekły stan charakteryzujący się niedostatecznym ukrwieniem mięśnia sercowego na skutek zwężenia tętnic wieńcowych. Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca, która ogranicza przepływ tlenu i substancji odżywczych do serca.
Ćwiczenia korekcyjne
Ćwiczenia naprawcze korygujące postawę ciała i asymetrie mięśniowe. Polegają na wzmacnianiu osłabionych mięśni i rozciąganiu skróconych.
Ćwiczenia wielostawowe
Ćwiczenia angażujące jednocześnie dwa lub więcej stawów oraz wiele grup mięśniowych w jednym ruchu, np. przysiad, martwy ciąg czy wyciskanie sztangi.