Słownik fitness — litera N

27 haseł rozpoczynających się literą N.

• NEAT

  Termogeneza aktywności pozatreningowej — energia spalana na codzienne czynności: chodzenie, wstawanie, gestykulację. Stanowi 15-30% dziennego wydatku energetycznego.

• Nabłonek jelitowy

  Nabłonek jelitowy to pojedyncza warstwa wysoce wyspecjalizowanych komórek wyściełająca wnętrze jelit, pełniąca funkcje wchłaniania składników odżywczych, wydzielania enzymów oraz ochrony immunologicznej.

• Naczynia włosowate

  Naczynia włosowate (kapilary) to najcieńsze naczynia krwionośne, w których zachodzi wymiana gazów, składników odżywczych i produktów przemiany materii między krwią a tkankami.

• Nadciśnienie tętnicze

  Stan przewlekłego podwyższenia ciśnienia krwi (≥140/90 mmHg), zwiększający ryzyko chorób serca, udaru i uszkodzenia nerek. Często przebiega bezobjawowo.

• Nadir

  Najniższy punkt dobowej krzywej parametru fizjologicznego — najczęściej temperatury głębokiej ciała, tętna spoczynkowego lub kortyzolu — przypadający zwykle 2-4 godziny przed naturalnym wybudzeniem.

• Nadtrening

  Stan chronicznego przeciążenia organizmu wynikający z długotrwałej dysproporcji między obciążeniem treningowym a regeneracją, prowadzący do spadku wydolności i zaburzeń ogólnoustrojowych.

• Nadwaga

  Nadwaga to taki żółty sygnał na światłach Twojego zdrowia.

• Nadwrażliwość trzewna

  Stan obniżonego progu odczuwania bodźców (bólu, ucisku, rozciągania) pochodzących z narządów wewnętrznych jamy brzusznej, typowy dla zaburzeń czynnościowych jelit.

• Nadwyżka kaloryczna

  Stan, w którym ilość energii dostarczanej z pożywieniem przewyższa całkowity wydatek energetyczny organizmu, co prowadzi do magazynowania nadmiaru energii — głównie w postaci tkanki tłuszczowej lub mięśniowej.

• Nawodnienie

  Stan prawidłowej równowagi wodnej organizmu, kluczowy dla wydolności fizycznej, termoregulacji i procesów metabolicznych podczas wysiłku i regeneracji.

• Nerw błędny

  Najdłuższy nerw czaszkowy i główny element układu przywspółczulnego. Łączy mózg z narządami wewnętrznymi, regulując tętno, trawienie i reakcje zapalne organizmu w stanach spoczynku.

• Neurogeneza

  Proces powstawania nowych neuronów z komórek macierzystych układu nerwowego. U dorosłych zachodzi głównie w hipokampie i wpływa na pamięć, uczenie się oraz regulację nastroju.

• Neurony

  Neurony to podstawowe komórki układu nerwowego, które komunikują się za pomocą sygnałów elektrycznych. Odpowiadają za myślenie, ruch i pamięć.

• Neuroplastyczność

  Zdolność układu nerwowego do zmian strukturalnych i funkcjonalnych w odpowiedzi na nowe doświadczenia, naukę lub urazy. Podstawa adaptacji mózgu.

• Neuroprotekcja

  Zespół mechanizmów i działań chroniących neurony przed uszkodzeniem, degeneracją i śmiercią komórkową, a także wspierających ich regenerację i prawidłową funkcję.

• Neuroprzekaźniki

  Neuroprzekazniki to zwiazki chemiczne przesyłajace sygnały w mozgu. Odpowiadaja za nastroj, motywacje, sen i zdolnosci poznawcze.

• Neurorozwój

  Neurorozwój to skomplikowany proces formowania się układu nerwowego, który rozpoczyna się w okresie prenatalnym i trwa do wczesnej dorosłości, kształtując funkcje poznawcze i emocjonalne.

• Neurozapalenie

  Przewlekły stan zapalny o niskim natężeniu toczący się w układzie nerwowym, aktywowany głównie przez komórki mikrogleju w odpowiedzi na stresory.

• Niacyna

  Witamina B3. W większych dawkach powoduje charakterystyczne zaczerwienienie skóry (flush) przez rozszerzenie naczyń krwionośnych. Składnik protokołu Stametsa obok soplówki jeżowatej.

• Niedobór androgenów

  Stan obniżonego poziomu lub działania męskich hormonów płciowych, przede wszystkim testosteronu. Może wpływać na masę mięśniową, libido, energię, nastrój i gęstość kości.

• Niedobór dietetyczny

  Stan, w którym podaż składnika odżywczego z dietą jest zbyt niska, by pokryć zapotrzebowanie organizmu. Prowadzi do stopniowego wyczerpania rezerw i zaburzeń funkcji fizjologicznych.

• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

  Grupa leków hamujących stan zapalny, ból i gorączkę poprzez blokowanie enzymów cyklooksygenazy. Należą do nich między innymi ibuprofen, naproksen i kwas acetylosalicylowy.

• Nocycepcja

  Proces neurologiczny wykrywania i przekazywania sygnałów o potencjalnym uszkodzeniu tkanek, odpowiedzialny za odczuwanie bólu w odpowiedzi na bodźce mechaniczne, termiczne lub chemiczne.

• Nootropiki

  Grupa substancji naturalnych lub syntetycznych mających na celu poprawę funkcji poznawczych, takich jak pamięć, koncentracja czy motywacja.

• Normy spożycia

  Wartości referencyjne określające, ile energii i składników odżywczych potrzebuje przeciętny człowiek w danej grupie wieku, płci i aktywności, żeby utrzymać zdrowie i uniknąć niedoborów.

• Nowotwory hormonozależne

  Nowotwory hormonozależne to grupa chorób nowotworowych, których wzrost i rozwój są stymulowane przez hormony płciowe, takie jak estrogeny, progesteron lub androgeny.

• narząd endokrynny (organ wydzielania wewnętrznego)

  Wyspecjalizowana struktura anatomiczna lub tkanka, która syntetyzuje hormony i wydziela je bezpośrednio do krwiobiegu. Hormony te pełnią funkcję przekaźników chemicznych, regulując pracę odległych narządów i utrzymując homeostazę organizmu.