Słownik fitness — litera M
52 haseł rozpoczynających się literą M.
MET
Jednostka intensywności wysiłku fizycznego. 1 MET to energia zużywana w spoczynku. Spokojny spacer to ok. 3 MET, jogging 6–8 MET, sprint 12+ MET.
MET-minuty (MET-min)
Jednostka wyrażająca całkowity wydatek energetyczny aktywności fizycznej, obliczana jako iloczyn wartości MET danej aktywności i czasu jej trwania w minutach.
MVPA
Aktywność fizyczna o umiarkowanej do wysokiej intensywności, kluczowa dla zdrowia metabolicznego i sercowo-naczyniowego. Mierzona zazwyczaj w jednostkach MET.
Macierz pozakomórkowa
Sieć białek i cukrów otaczająca komórki w tkankach, która zapewnia im wsparcie strukturalne, przenosi sygnały mechaniczne i reguluje procesy regeneracji mięśni, ścięgien oraz chrząstek.
Magnez
Pierwiastek mineralny niezbędny do prawidłowego funkcjonowania mięśni, układu nerwowego i metabolizmu energetycznego. Kluczowy dla sportowców ze względu na straty z potem i zwiększone zapotrzebowanie.
Makroskładniki
Trzy główne grupy związków odżywczych — białka, tłuszcze i węglowodany — dostarczające organizmowi energii i pełniące kluczowe funkcje budulcowe oraz regulacyjne.
Maksymalny skurcz izometryczny (MVIC)
Maksymalny dobrowolny skurcz izometryczny — największa siła, jaką mięsień wygeneruje bez zmiany długości i ruchu w stawie. Punkt odniesienia w testach siły i badaniach EMG.
Maksymalny test wysiłkowy (CPX)
Zaawansowane badanie diagnostyczne oceniające wydolność tlenową organizmu poprzez pomiar wymiany gazowej podczas narastającego obciążenia fizycznego aż do momentu wyczerpania pacjenta.
Markery zapalne
Mierzalne substancje we krwi, których stężenie odzwierciedla nasilenie procesów zapalnych w organizmie. Wykorzystuje się je do oceny stanu zdrowia i ryzyka chorób przewlekłych.
Martwy ciąg
Wielostawowe ćwiczenie siłowe polegające na podnoszeniu sztangi z podłogi do pozycji wyprostowanej, angażujące mięśnie grzbietu, pośladków, dwugłowe ud i stabilizatory tułowia.
Masa beztłuszczowa
Wszystko w ciele poza tkanką tłuszczową — mięśnie, kości, narządy, woda. Przy odchudzaniu ważne jest, żeby tracić tłuszcz, a nie masę beztłuszczową. Trening siłowy i białko pomagają ją zachować.
Masa kostna
Parametr określający ilość tkanki kostnej w organizmie, odzwierciedlający stopień mineralizacji szkieletu oraz jego odporność na urazy i złamania.
Masa mięśniowa
Łączna masa tkanki mięśniowej szkieletowej w organizmie, odpowiadająca za ruch, postawę ciała, metabolizm spoczynkowy i regulację gospodarki glukozowej.
Maślan
Krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy (SCFA) produkowany w jelicie grubym podczas fermentacji błonnika przez bakterie. Główne paliwo komórek nabłonka jelita, wspiera barierę jelitową, reguluje stan zapalny i metabolizm.
Medycyna prewencyjna (preventive medicine)
Gałąź medycyny skupiona na zapobieganiu chorobom i ich wczesnym wykrywaniu, zanim pojawią się objawy kliniczne. Jej celem jest przedłużenie życia w zdrowiu poprzez modyfikację stylu życia, badania przesiewowe oraz edukację zdrowotną.
Melatonina
Hormon produkowany przez szyszynkę w odpowiedzi na ciemność — reguluje rytm dobowy. Sygnalizuje organizmowi, że pora spać. Światło niebieskie z ekranów hamuje jej wydzielanie.
Menopauza
Ostatnia miesiączka w życiu kobiety, stwierdzana retrospektywnie po 12 miesiącach bez krwawienia. Średni wiek w Polsce to 51 lat. Oznacza trwały spadek estrogenów i koniec płodności.
Meta-analiza
Metoda badawcza polegająca na statystycznym łączeniu wyników wielu niezależnych badań na ten sam temat. Daje silniejsze dowody niż pojedyncze badanie, bo opiera się na większej liczbie uczestników.
Metaanaliza
Metoda statystyczna łącząca wyniki wielu niezależnych badań naukowych w celu uzyskania bardziej wiarygodnych i precyzyjnych wniosków na dany temat.
Metabolic switching
Zdolność organizmu do przełączania się między spalaniem glukozy a spalaniem kwasów tłuszczowych (i ciał ketonowych) jako głównego źródła energii, zależna od dostępności substratów i stanu metabolicznego.
Metabolit
Produkt przemian chemicznych w organizmie, mogący pełnić funkcje biologiczne lub służyć do celów diagnostycznych.
Metabolity krwi
Drobnocząsteczkowe produkty pośrednie i końcowe przemian biochemicznych obecne w krążeniu, odzwierciedlające aktualny stan fizjologiczny i metaboliczny wszystkich tkanek organizmu.
Metabolizm
Ogół reakcji chemicznych zachodzących w organizmie, które przekształcają pokarm w energię i budulec komórek. Obejmuje procesy anaboliczne (budowanie) i kataboliczne (rozkład).
Metabolizm glukozy
Zespół reakcji biochemicznych odpowiedzialnych za wytwarzanie energii z glukozy — głównego paliwa dla mięśni i mózgu, kluczowego w kontekście wysiłku fizycznego i kompozycji ciała.
Metabolizm tłuszczu
Zespół procesów biochemicznych, w których organizm rozkłada kwasy tłuszczowe i wykorzystuje je jako paliwo lub magazynuje w tkance tłuszczowej. Kluczowy dla wytrzymałości i regulacji masy ciała.
Metabolomika
Dziedzina nauki zajmująca się analizą pełnego zbioru metabolitów, czyli małych cząsteczek chemicznych będących produktami przemian metabolicznych w komórkach i płynach ustrojowych.
Metylacja DNA
Proces biochemiczny polegający na przyłączaniu grup metylowych do cząsteczki DNA, który reguluje ekspresję genów bez zmiany ich sekwencji — wpływa m.in. na adaptacje treningowe i metabolizm.
Miażdżyca
Miażdżyca to przewlekły proces zapalny toczący się w ścianach dużych i średnich tętnic. Wszystko zaczyna się od uszkodzenia śródbłonka, przez który cząsteczki cholesterolu LDL przenikają do…
Microdosing
Regularne przyjmowanie bardzo małych dawek substancji psychoaktywnych (1/10 do 1/20 dawki standardowej) — na tyle mało, żeby nie odczuwać halucynacji, ale teoretycznie wystarczająco, żeby wpłynąć na nastrój lub koncentrację.
Mielinizacja
Proces wytwarzania osłonek mielinowych wokół aksonów neuronów, który zapewnia izolację elektryczną i znacząco przyspiesza przewodzenie impulsów nerwowych.
Mikrobiom jelitowy
Społeczność bakterii, grzybów i wirusów w jelicie grubym (ok. 100 bilionów komórek). Reguluje trawienie, odporność, produkcję witamin K i B oraz krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA).
Mikrobiota
Zespół mikroorganizmów (bakterii, archeonów, grzybów, wirusów) zasiedlających ciało człowieka, głównie jelita, skórę i błony śluzowe. Wpływa na trawienie, odporność i metabolizm.
Mikrobiota pochwy
Mikrobiota pochwy to złożony ekosystem mikroorganizmów, w którym dominują bakterie Lactobacillus. Produkują one kwas mlekowy, utrzymując niskie pH i chroniąc organizm przed infekcjami patogennymi.
Mikroelementy
Pierwiastki potrzebne w małych ilościach (żelazo, cynk, magnez, selen, miedź).
Mikroglej
Wyspecjalizowane komórki odpornościowe ośrodkowego układu nerwowego, odpowiedzialne za ochronę neuronów, usuwanie uszkodzonych tkanek i regulację połączeń synaptycznych.
Mikroplastiki
Mikroplastiki to cząsteczki tworzyw sztucznych o średnicy mniejszej niż 5 milimetrów, które powstają w wyniku degradacji odpadów lub są celowo produkowane do celów przemysłowych.
Mikrourazy mięśniowe
Mikroskopijne uszkodzenia struktur białkowych włókien mięśniowych oraz tkanki łącznej, powstające pod wpływem obciążeń mechanicznych, głównie ekscentrycznych.
Mindfulness (uważność)
Stan pełnej obecności tu i teraz, charakteryzujący się nieoceniającą akceptacją bieżących doświadczeń. Jest to trening umysłu, który pozwala na redukcję stresu, poprawę koncentracji oraz budowanie lepszej relacji z własnym ciałem.
Mini-band
Krótka gumowa taśma oporowa w formie pętli. Używana do aktywacji pośladków średnich, stabilizacji kolan i obręczy barkowej. Opory od X-light do heavy. Element rozgrzewki i rehabilitacji.
Miokiny
Białka sygnałowe wydzielane przez pracujące mięśnie szkieletowe, które działają hormonopodobnie, regulując metabolizm, funkcje mózgu i układu odpornościowego w całym organizmie.
Mitochondria
Mitochondria to elektrownie komorkowe produkujace energie ATP. Ich sprawnosc decyduje o sile miesni, pracy mozgu i tempie starzenia.
Mięsień pośladkowy wielki (GMax)
Największy i najsilniejszy mięsień ciała człowieka, odpowiedzialny głównie za prostowanie biodra, rotację zewnętrzną i stabilizację miednicy podczas chodu, biegu i wstawania.
Mięśnie szkieletowe
Aktywna tkanka układu ruchu, zbudowana z włókien poprzecznie prążkowanych, odpowiedzialna za generowanie siły, utrzymanie postawy ciała, termoregulację oraz regulację procesów metabolicznych.
Mobilność stawowa
Zdolność stawu do aktywnego wykonywania pełnego zakresu ruchu przy jednoczesnej kontroli nerwowo-mięśniowej. Łączy elastyczność tkanek z siłą i stabilizacją.
Moc mięśniowa
Zdolność układu mięśniowego do generowania jak największej siły w jak najkrótszym czasie, będąca iloczynem siły i prędkości skurczu.
Mocznik
Końcowy produkt metabolizmu białek wydalany przez nerki. W badaniach krwi oznaczany jako BUN. Podwyższony poziom może wskazywać na nadmiar białka w diecie, odwodnienie lub niewydolność nerek. Norma: 15-40 mg/dl.
Monosacharydy
Najprostsze cukry (glukoza, fruktoza, galaktoza), które nie ulegają dalszemu rozkładowi hydrolitycznemu i stanowią podstawowe źródło energii dla organizmu.
Motywacja wewnętrzna
Rodzaj motywacji wynikający z osobistej satysfakcji, przyjemności z aktywności lub poczucia sensu — bez potrzeby zewnętrznych nagród czy presji otoczenia.
Mutagenne
Termin określający czynniki posiadające zdolność wywoływania trwałych zmian w sekwencji kwasu deoksyrybonukleinowego, co może prowadzić do modyfikacji funkcji komórkowych.
mTOR
Kinaza białkowa (mechanistic target of rapamycin) pełniąca rolę głównego regulatora wzrostu komórek i syntezy białek mięśniowych w odpowiedzi na trening, odżywianie i sygnały hormonalne.
migotanie przedsionków (AFib)
Najczęściej występujące zaburzenie rytmu serca, polegające na nieskoordynowanym i szybkim pobudzeniu przedsionków. Powoduje ono nieregularną pracę komór, co skutkuje obniżeniem wydolności krążenia i znacznym wzrostem ryzyka powstawania zakrzepów.
monoterapia
Strategia leczenia polegająca na stosowaniu wyłącznie jednego produktu leczniczego w celu opanowania danej jednostki chorobowej. Jest preferowana, gdy pozwala na osiągnięcie celów terapeutycznych przy jednoczesnym zminimalizowaniu ryzyka interakcji i działań niepożądanych.