Słownik fitness — litera U

15 haseł rozpoczynających się literą U.

• UPF (żywność ultraprzetworzona)

  Przemysłowo wytworzone produkty spożywcze (klasa NOVA 4) z izolatów i dodatków, powiązane z otyłością, chorobami serca i demencją (BMJ 2024).

• Udar mózgu

  Nagłe zaburzenie krążenia mózgowego prowadzące do uszkodzenia tkanki nerwowej wskutek niedokrwienia lub krwotoku; stan bezpośredniego zagrożenia życia.

• Układ autonomiczny

  Część układu nerwowego kontrolująca bezwiedne funkcje życiowe. Dzieli się na system współczulny (mobilizacja) i przywspółczulny (regeneracja), a ich balans decyduje o zdrowiu.

• Układ endokrynny

  System gruczołów wydzielania wewnętrznego odpowiedzialny za produkcję i uwalnianie hormonów bezpośrednio do krwi w celu regulacji kluczowych procesów życiowych i utrzymania homeostazy.

• Układ glimfatyczny

  Układ glimfatyczny to sieć naczyń w mózgu odpowiedzialna za usuwanie toksycznych metabolitów, najaktywniejsza podczas głębokiego snu NREM.

• Układ hormonalny

  Sieć gruczołów wydzielających hormony, które regulują metabolizm, wzrost, rozród oraz reakcje na stres i wysiłek, koordynując pracę całego organizmu.

• Układ metaboliczny

  Funkcjonalny zespół narządów i procesów biochemicznych odpowiedzialnych za przetwarzanie energii, syntezę niezbędnych cząsteczek oraz utrzymanie równowagi energetycznej całego organizmu.

• Układ nerwowo-mięśniowy

  Układ nerwowo-mięśniowy to funkcjonalne połączenie układu nerwowego z mięśniami szkieletowymi, dzięki któremu sygnały z mózgu i rdzenia kręgowego są przekształcane w skurcze mięśni i ruch.

• Układ nerwowy (nervous system)

  Układ nerwowy to złożona sieć komunikacyjna organizmu, złożona z części ośrodkowej i obwodowej. Przekazuje sygnały elektryczne i chemiczne, koordynując funkcje życiowe, ruchy mięśni oraz procesy myślowe i emocjonalne.

• Układ odpornościowy (immune system)

  Skomplikowana sieć komórek, tkanek i narządów chroniąca organizm przed szkodliwymi patogenami, takimi jak bakterie, wirusy czy grzyby. Odpowiada również za usuwanie uszkodzonych komórek własnych i monitorowanie zmian nowotworowych.

• Układ sercowo-naczyniowy

  Układ złożony z serca i naczyń krwionośnych, który tłoczy krew po całym organizmie. Dostarcza tkankom tlen i składniki odżywcze oraz odbiera produkty przemiany materii.

• Umiarkowana i intensywna aktywność fizyczna (MVPA)

  MVPA (Moderate-to-Vigorous Physical Activity) to łączny czas spędzony na aktywności fizycznej o umiarkowanej lub wysokiej intensywności, czyli powyżej 3 MET. Kluczowy wskaźnik w wytycznych zdrowotnych.

• Unaczynienie

  Gęstość sieci naczyń krwionośnych — zwłaszcza włosowatych — zaopatrujących tkankę. W mięśniach decyduje o dostawie tlenu i odżywianiu, a jego poprawa to jeden z głównych efektów treningu wytrzymałościowego.

• Upadek mięśniowy

  Moment w serii treningowej, w którym mięsień nie jest już w stanie wykonać kolejnego powtórzenia z poprawną techniką. Używany jako wskaźnik intensywności wysiłku.

• układ przywspółczulny (parasympatyczny)

  Część autonomicznego układu nerwowego odpowiedzialna za regenerację, odpoczynek i trawienie. Jego aktywacja prowadzi do spowolnienia akcji serca, obniżenia ciśnienia krwi oraz nasilenia procesów metabolicznych związanych z magazynowaniem energii.